КЕРЕК ДЕРЕК: ДЕНЕ ЖАТТЫҒУЛАРЫ — ДЕРТКЕ ДАУА

Емдік дене шынықтыру — кез-келген ауру, жарақат, кез-келген жаста қолданылатын ең физиологиялық, табиғи және өте тиімді емдеу әдісі. ЕДШ негізінде дененің негізгі биологиялық функцияларының бірі жатыр — қозғалыс дененің өсуіне, дамуына және қалыптасуына негізгі стимулятор ретінде. ЕДШ қолданылатын физикалық жаттығулар аурудың түріне және науқастың жағдайына байланысты арнайы таңдалады. Осы орайда түркістандық тұрғындарға жергілікті дәрігерлер тарапынан ұсынылған кеңестерді бөлісіп отырмыз.

Емдік дене шынықтыру түрлері

— Таңертеңгі гигиеналық гимнастика — таңертең медициналық мекемелерде, сондай-ақ үйде оянғаннан кейін бірден жасалады. Таңертеңгілік жаттығулар жүрек-тамыр жүйесін, тыныс алу жүйесін нығайтуға, метаболизмді жақсартуға көмектеседі, сонымен қатар бүкіл денеге жалпы тоникалық әсер етеді. Сабақтың ұзақтығы науқастың жағдайына және оны өткізу жағдайларына байланысты (палатада, таза ауада) және 10-20 минутты құрайды.

— Емдік гимнастика — ағзаға жалпы күшейтетін әсер етеді, ауру мен оның сатысына сәйкес қойылған міндеттерді шешеді. Дене жаттығуы адам ағзасының өмірлік функцияларының күшті стимуляторы болып табылады. Топтық сабақтар аурудың сипаты мен оның өту сатысы бойынша топқа біріктірілген пациенттермен жүргізіледі.

Сабақ барысында айқын әсер алу үшін спорттық жабдықтар мен көмекші құрылғыларды қолдануға болады.

ЕДШ жүргізу әдістері

— Жеке сабақтар — операциядан кейінгі ерте кезеңде қозғалу қабілеті шектеулі науқастармен қолданылады;

— Топтық сабақтар – пациенттер топқа пациенттің ауруына және олардың функционалдық мүмкіндіктеріне сәйкес қабылданады.

— Консультативтік немесе дербес — шығару алдында пациентке жаттығулардың арнайы жиынтығы үйретіледі, содан кейін ол қол жеткізілген нәтижелерді бекіту үшін үйде жасайды.

Емдік гимнастика денсаулық сақтау мекемелерінде: стационарларда, санаторийлерде, емханаларда өткізіледі. Тірек-қимыл аппараты (ТҚА) бұзылған жеке сабақтардың ұзақтығы 10-15 минутты, ал топтық сабақтардың ұзақтығы 30-45 минутты құрайды.

Емдік гимнастика сабақтары үш бөлімнен тұрады:

Кіріспе бөлім. Ол бүкіл сабақ уақытының 10-20% алады. Кіріспе бөлігіндегі жаттығулар денені одан әрі жүктеуге дайындайды және денеге тоникалық әсер етеді. Кіріспе бөлігі денеге, қолға, аяққа арналған қарапайым жаттығулардан тұрады. Бұған отырықшы ойындар, серуендеу, сонымен қатар тыныс алу жаттығулары кіруі мүмкін.

Негізгі бөлім. Жалпы сабақ уақытының 60-80% құрайды. Ол дене функцияларын қалпына келтіруге, бұлшықеттер мен омыртқа құрылымдарының қоректенуін жақсартуға, өтемін қалыптастыруға бағытталған. Белгілі бір ауруы бар пациенттерге ұсынылатын арнайы жаттығулар жасалады. Сондай-ақ, спорттық жабдықтар мен қолданбалы жаттығулар болуы мүмкін.

Қорытынды бөлім. Барлық уақыттың 10-20% құрайды. Негізгі міндеттер -жүктемені азайту, тыныс алу және жүрек-тамыр жүйелерінің функцияларын қалпына келтіру. Тыныс алу жаттығулары, жеңіл серуендеу, сондай-ақ назар аудару және релаксация жаттығулары орындалады.

ЕДШ түрлері

— Дербес сабақтар — бұл арнайы жасалған физикалық жаттығулар жиынтығы. Емдік дене шынықтырудың тиімділігін арттыру үшін жаттығуларды күн ішінде 3-5 рет орындау қажет. Дербес сабақтар жүйке жүйесі мен тірек-қимыл жүйесінің ауруларын емдеуде айтарлықтай әсер етеді.

— Емдік жаяу жүру — ол серуендеу немесе мөлшерленген серуендеу түрінде жүзеге асырылады. Жаяу жүру жүрек-тамыр және басқа аурулардан кейін алдын-алу және қалпына келтіру үшін қолданылады. Сонымен қатар, ЕДШ-тің бұл түрі дененің жалпы тонусын арттырады. Жасын, денсаулық жағдайын, физикалық дайындық деңгейін ескеретін емдік жүрістің жеке ұсыныстары бар.

— Мөлшерленген өрмелеу (терренкур) — емдік серуеннің бір түрі. Бұл өрмелеу элементтері бар арнайы серуендеу маршруттары, олар әдетте таулы немесе таулы жерлерде санаторий-курорттық аймақ жағдайында өтеді. Өрмелеу кезіндегі дене жүктемесінің шамасы жер бедеріне, көтерілу қарқынына, аялдау санына, олардың ұзақтығына, сондай-ақ әзірленген бағыттың ұзындығына байланысты болады.

— Спорттық жаттығулар және спорттық ойындар — оңалту орталықтары мен санаторийлерде таралған ЕДШ тағы бір түрі. Сабақтар емдік дене шынықтыру нұсқаушысының бақылауымен жүргізіледі. Ол ойын техникасын үйретеді және жүктемелердің мөлшерін бақылайды.

Сонымен, спорттық ойындар (теннис, бейсбол, бадминтон, крокет, кегельбан) және жаттығулар (есу, шаңғымен жүру) моториканы қалпына келтіреді, өнімділікті арттырады, жалпы жағдайды жақсартады және денені тұтастай нығайтады.

Жаттығу түрлері

— Белсенді — пациент жаттығуларды өз бетінше орындайды.

— Пассивті — пациент жаттығуларды арнайы тренажерлардың немесе ЕДШ нұсқаушысының көмегімен орындайды. Аурудың әртүрлі кезеңдерінде жүктемелердің дозалары емдік, сергіту (қолдау) және жаттығуларға бөлінеді:

— Емдік дозалар зардап шеккен органға немесе жүйеге емдік әсер ету, ықтимал асқынулардың алдын алу, өтем қалыптастыру үшін қолданылады;

— Сергітетін дозалар ауыр созылмалы ауруларды қалпына келтіру емінен немесе ұзақ қимылсыздықтан (иммобилизация) кейін қолданылады. Емдеу кезінде қол жеткізілген нәтижені бекіту, сондай-ақ негізгі жүйелердің жұмысын ынталандыру үшін орташа немесе жоғары қарқындылық жаттығулары тағайындалады.