Қазақстанда су ресурстарын тиімді пайдалану және климаттың өзгеруіне бейімделу мәселелері мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналып отыр. Соңғы жылдары жауын-шашынның азаюы, құрғақшылықтың жиілеуі және су тапшылығының күшеюі ауыл шаруашылығы өндірісіне елеулі әсер етуде. Осыған байланысты табиғи ылғал қорын толықтыруға бағытталған ғылыми негізделген тәсілдерді зерделеу мақсатында еліміздің бірқатар өңірлерінде жауын-шашынды жасанды шақыру технологияларын сынақтан өткізу қолға алынды. Солардың бірі – Түркістан облысында жүзеге асырылған пилоттық жоба.
Өңірде пилоттық жоба аясында жауын-шашынды жасанды шақыру бойынша 14 авиациялық операция орындалды. Жобаның басты мақсаты – атмосфералық процестерге ғылыми бақылау жүргізу, бұлттардың физикалық қасиеттерін зерттеу және жауын-шашын қалыптасуына ықпал ету мүмкіндіктерін тәжірибелік тұрғыдан бағалау болды. Авиациялық жұмыстар арнайы жабдықталған әуе кемелері арқылы жүргізіліп, ұшу бағыттары алдын ала жасалған метеорологиялық болжамдар негізінде белгіленді.
Жобаны іске асыру барысында мамандар ауа температурасы, бұлттардың биіктігі, ылғал мөлшері, желдің бағыты мен жылдамдығы сияқты көптеген метеорологиялық көрсеткіштерді тұрақты бақылап отырды. Атмосфералық жағдай қолайлы болған кезде ғана арнайы реагенттер бұлттардың белгілі бір қабаттарына шашылып, олардың табиғи түрде жауын-шашын түзу процесін белсендіру көзделді. Мұндай технология жаңа бұлттарды қалыптастырмайды және ауа райын толықтай өзгертпейді, тек құрамында жеткілікті ылғалы бар бұлттардың жауын-шашын беру ықтималдығын арттыруға бағытталады.
Сонымен қатар Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің төрағалығымен Қазақстан Республикасында жасанды жаңбыр жауғызу технологиясының пилоттық жобасын іске асыру бағытындағы жұмыстар талқыланды. Кездесу барысында өңір басшысы су ресурстарын тиімді пайдалану, егін алқаптарын тұрақты сумен қамтамасыз ету және заманауи технологияларды енгізу өңір үшін стратегиялық маңызға ие екенін жеткізді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың су қауіпсіздігі мен ауыл шаруашылығын дамыту мәселесіне тұрақты көңіл бөліп келе жатқанын, климаттық өзгерістер жағдайында жаңа технологияларды енгізудің өзектілігі артып отырғанын айтты. Кездесу соңында облыс әкімі аталған пилоттық жобаны табысты жүзеге асыруға үлес қосқан Біріккен Араб Әмірліктерінің инженерлері, ғалымдары мен пилоттарына Алғыс хаттарын табыстады. Облыста алдағы уақытта да су қауіпсіздігін қамтамасыз ету және заманауи технологияларды енгізу бағытындағы жұмыстар жалғасады.
Пилоттық жоба ғылыми сүйемелдеумен жүзеге асырылды. Авиациялық жұмыстардың әр кезеңінде алынған мәліметтер талданып, олардың тиімділігі мен атмосфералық процестерге ықпалы бағаланды. Жүргізілген бақылаулар нәтижесінде жиналған ақпарат климаттық зерттеулер жүргізуге, өңірдің гидрометеорологиялық ерекшеліктерін зерделеуге және алдағы уақытта осындай технологияларды қолдану мүмкіндіктерін ғылыми тұрғыдан бағалауға негіз болады.
Түркістан облысы – ауыл шаруашылығы басым дамыған өңір. Мұнда егістік алқаптарының басым бөлігі суармалы жерлер болғанымен, табиғи жауын-шашынның жеткіліксіздігі мен су ресурстарының шектеулілігі аграрлық секторға қосымша жүктеме түсіреді. Сондықтан атмосфералық ылғалды тиімді пайдалану, климаттық тәуекелдерді азайту және су ресурстарын басқарудың жаңа тәсілдерін енгізу мәселелері ерекше маңызға ие.
Пилоттық жоба аясында орындалған авиациялық операциялар өңірдің гидрометеорологиялық жағдайын тереңірек зерттеуге мүмкіндік берді. Мамандар әрбір ұшу барысында бұлттардың құрылымы, атмосферадағы ылғалдың таралуы және жауын-шашын түзілуіне әсер ететін табиғи факторлар жөнінде мәліметтер жинады. Бұл деректер алдағы уақытта ғылыми ұйымдар мен салалық мекемелердің зерттеулерінде пайдаланылуы мүмкін.
Жасанды түрде жауын-шашын шақыру технологиясы әлемнің бірнеше мемлекетінде әртүрлі мақсатта қолданылып келеді. Ол көбіне су қорларын толықтыру, ауыл шаруашылығына қолдау көрсету, орман өрттерінің қаупін төмендету немесе бұршақтың алдын алу сияқты бағыттарда пайдаланылады. Алайда мұндай жұмыстар тек қолайлы метеорологиялық жағдай болған кезде ғана жүргізіледі және олардың нәтижесі атмосфералық процестерге тікелей байланысты болады.
Түркістан облысында жүзеге асырылған жоба өңірдің климаттық ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырылды. Авиациялық операциялар барысында қауіпсіздік талаптары толық сақталып, барлық жұмыстар қолданыстағы авиациялық және экологиялық нормаларға сәйкес жүргізілді. Ұшулардың орындалу уақыты мен бағыттары жауапты мемлекеттік органдардың келісімімен айқындалды.
Жоба шеңберінде тек авиациялық жұмыстармен шектелмей, атмосфералық процестерді бақылау жүйесі де жетілдірілді. Метеорологиялық мәліметтерді жинау, өңдеу және талдау жұмыстары күшейтіліп, өңірдегі ауа райының өзгеру динамикасына тұрақты мониторинг жүргізілді. Бұл табиғи құбылыстарды болжау сапасын жақсартуға және ғылыми деректер қорын толықтыруға мүмкіндік береді.
Мамандардың пікірінше, жауын-шашынды жасанды шақыру технологиясын кең көлемде енгізу туралы шешім қабылдау үшін ұзақ мерзімді ғылыми зерттеулер мен бірнеше маусым бойы жүргізілетін бақылау нәтижелері қажет. Сондықтан пилоттық жобаның басты құндылығы – оның практикалық нәтижесінен бөлек, жинақталған ғылыми деректер мен тәжірибеде болып отыр.
Айта өтейік, Түркістан облысында пилоттық жоба аясында орындалған 14 авиациялық операция өңірдің климаттық ерекшеліктерін зерттеуге, атмосфералық процестердің заңдылықтарын бағалауға және су ресурстарын басқарудың заманауи ғылыми тәсілдерін зерделеуге бағытталды. Алынған нәтижелерді талдау алдағы кезеңде осындай технологияларды қолданудың тиімділігі мен перспективаларын айқындауға негіз болады. Сонымен қатар жоба климаттың өзгеруіне бейімделу, су қауіпсіздігін нығайту және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану жөніндегі ғылыми ізденістерді дамытуға үлес қосады.
Leave a reply
