ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ДАМЫТУ ЖӘНЕ ӨНДІРІСТІК ӘЛЕУЕТТІ АРТТЫРУ ЖҰМЫСТАРЫ ҚАРҚЫН АЛУДА

Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде және ауыл шаруашылығы өндірісін дамытуда стратегиялық маңызға ие. Республика бойынша өндірілетін ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің шамамен 13 пайызы осы өңірдің үлесіне тиесілі. Сонымен қатар Түркістан облысы суармалы егіншілік қарқынды дамыған аймақтардың бірі саналады. Бүгінде еліміздегі суармалы жерлердің төрттен бір бөлігі, яғни 554 мың гектардан астам алқап осы өңірде орналасқан.

Ауыл шаруашылығы өндірісінің көлемі ұлғайған сайын су ресурстарын тиімді пайдалану мәселесі де өзекті бола түсуде. Осыған байланысты облыста су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу және отандық өндірісті дамыту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес су ресурстарын үнемді пайдалану, ауыл шаруашылығы өнімдерінің өнімділігін арттыру және заманауи технологияларды енгізу мәселелеріне ерекше көңіл бөлінуде. Бүгінде Қазақстанда су үнемдеу технологияларына қажетті жабдықтар шығаратын төрт зауыттың Түркістан облысында орналасуы өңірдің өндірістік және инвестициялық әлеуетінің жоғары екенін көрсетеді. Аталған кәсіпорындар тамшылатып және жаңбырлатып суару жүйелеріне қажетті құрал-жабдықтарды өндірумен айналысады. Бұл өз кезегінде шаруалардың заманауи технологияларға қолжетімділігін арттырып, импортқа тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.

Өңірде жұмыс істеп тұрған зауыттар ішкі нарықтың сұранысын қамтамасыз етумен қатар, өндіріс көлемін кезең-кезеңімен ұлғайтып келеді. Заманауи өндірістік желілермен жабдықталған кәсіпорындар жоғары сапалы өнім шығарып, ауыл шаруашылығы саласындағы цифрландыру мен технологиялық жаңғыру үдерістеріне үлес қосуда. Су үнемдеу технологияларын өндіретін кәсіпорындардың ашылуы облыс экономикасына тартылған инвестициялар көлемінің артуына да оң әсерін тигізуде. Өндірістік жобаларды іске асыру барысында жаңа жұмыс орындары құрылып, жергілікті тұрғындардың тұрақты жұмыспен қамтылуына мүмкіндік жасалуда. Сонымен қатар жаңа өндірістердің іске қосылуы өңірдегі шағын және орта бизнестің дамуына серпін беріп, қосалқы өндірістердің қалыптасуына жол ашуда.

Қазіргі таңда Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын енгізу арқылы ауыл шаруашылығы алқаптарының тиімділігін арттыру бағытындағы жұмыстар қарқынды жүргізілуде. Тамшылатып және жаңбырлатып суару жүйелерін пайдалану су шығынын айтарлықтай азайтып қана қоймай, өнім көлемі мен сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе су тапшылығы байқалатын кезеңдерде аграрлық сектордың тұрақты дамуын қамтамасыз етудің маңызды тетігі болып саналады.

Облыстағы өндірістік кәсіпорындар мен инвесторлардың бірлескен жұмысының нәтижесінде су үнемдеу технологияларын өндіру көлемін ұлғайту, жаңа жобаларды іске асыру және ауыл шаруашылығы саласын технологиялық тұрғыдан жаңғырту жоспарлануда. Мұндай бастамалар Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешенін дамытуға, өндіріс саласын нығайтуға және өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттыруға ықпал етеді.

Жалпы, су үнемдеу технологияларын шығаратын зауыттардың Түркістан облысында шоғырлануы өңірдің өнеркәсіптік әлеуетінің артып келе жатқанын көрсетеді. Бұл кәсіпорындар ауыл шаруашылығын заманауи технологиялармен қамтамасыз етіп қана қоймай, жаңа инвестициялар тартуға, өндірісті әртараптандыруға және экономиканың тұрақты дамуына маңызды үлес қосып келеді.

Су ресурстарының шектеулігін ескере отырып, су үнемдеу технологияларын енгізу – уақыт талабы. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа Жолдауында ауыл шаруашылығында суды үнемдейтін озық технологияларды жедел енгізіп, олардың қолданылу аясын жыл сайын 150 мың гектарға дейін ұлғайту міндетін қойған болатын. Бұл тапсырма Түркістан облысында кезең-кезеңімен жүзеге асырылып келеді. Жаңбырлатып суару машиналарын шығаратын еліміздегі тұңғыш зауыт Түркістан облысында іске қосылған болатын. Бүгінде өңірде жаңа технологияларды жасап ышғаратын 4 зауыт іске қосылған. Облыста су үнемдеу технологиялары енгізілген алқап көлемі 114 мың гектарға жетіп, жалпы суармалы жерлердің 20 пайызын қамтып отыр. Бұл бағытта өндірістік инфрақұрылымды дамыту да қатар қолға алынған. Өңірде «BNK GROUP LTD» ЖШС, «KAZ KIOTI» ЖШС, «ХИНЖИН Ирригейшн» ЖШС және «TURAN SU» МКК секілді 4 кәсіпорын іске қосылды. Жалпы құны 25,7 млрд теңгені құрайтын бұл жобалардың жылдық өндірістік қуаттылығы 163 мың гектар алқапты қамтуға мүмкіндік береді. Оның ішінде 73 мың гектарға тамшылатып суару, 90 мың гектарға жаңбырлатып суару технологияларын енгізуге жағдай жасалған. Бұл бағыттағы жұмыстар жалғасады. Қосымша құны 6 млрд теңгені құрайтын, 30 мың гектар алқапты қамтитын тағы екі кәсіпорынды іске қосу жоспарланған. Бұл өз кезегінде шаруалардың заманауи технологияларға қолжетімділігін арттырып, өндіріс тиімділігін еселемек. Су үнемдеу технологияларының артықшылығы айқын: ағын суды 1,5–2 есеге дейін үнемдеуге мүмкіндік берсе, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін 2–3 есеге арттыруға жол ашады. Сондықтан бұл бағыт облыстың аграрлық саясатының басым бағыты ретінде айқындалған.

Өңірде су тапшылығы мәселесін шешу және трансшекаралық каналдарға тәуелділікті азайту мақсатында жыл сайын кемінде 50 мың гектар жерге су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарланып отыр. Өткен жылы оңтүстік аудандарда су тапшылығының өткір сезілуі бұл бағыттағы жұмысты жеделдетудің маңыздылығын көрсетті. Осыған байланысты 2026 жылға Мақтаарал, Жетісай және Шардара аудандарының әрқайсысына 8 мың гектардан жоспар белгіленді. Қазіргі таңда облыс бойынша 34 мың гектар алқапта су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстары жүргізілуде. Аталған бастамаларды жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 2026 жылға 31,3 млрд теңге қарастырылған. Бұл қаржы агроөнеркәсіптік кешенді жаңғыртуға, су ресурстарын тиімді басқаруға және өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталмақ. Жалпы алғанда, Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу – тек экологиялық қажеттілік қана емес, экономикалық тиімділікті арттырудың да маңызды құралы. Бұл бағыттағы жүйелі жұмыстар алдағы уақытта өңірдің аграрлық әлеуетін жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді.