ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖАСАНДЫ ЖАУЫН-ШАШЫН ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЕНГІЗІЛІП ЖАТЫР

Жасанды жауын-шашын технологиясы – климаттық өзгерістер жағдайында су ресурстарын басқаруға мүмкіндік беретін перспективалы инновация. Ол толық табиғи жауын-шашынды алмастырмаса да, су тапшылығы байқалатын өңірлер үшін маңызды қосымша құрал болып саналады. Сонымен бірге – атмосфералық процестерге арнайы әсер ету арқылы бұлттардан жауын немесе қар түсуін күшейтуге бағытталған заманауи ғылыми әдіс. Бұл технология климаттық жағдайы құрғақ аймақтарда су ресурстарын арттыру, ауыл шаруашылығын қолдау және құрғақшылықтың әсерін азайту мақсатында қолданылады.

Осы мақсатта Түркістан қаласында жауын-шашынды жасанды түрде көбейту жобасының салтанатты іске қосу рәсімі өтті. Бұл бастама су ресурстарын тиімді басқару, климаттық тәуекелдерді азайту және ауыл шаруашылығы саласының тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында қолға алынған маңызды экологиялық-инновациялық жоба болып табылады. Жоба аясында атмосфералық процестерге әсер ету арқылы бұлттардан жауын-шашын түсуін күшейту технологиялары пайдаланылуда. Аталған әдіс су тапшылығы байқалатын өңірлер үшін, әсіресе оңтүстік аймақтардағы ауыл шаруашылығы алқаптарын сумен қамтамасыз ету мәселесін шешуге ықпал етеді деп күтілуде. Жасанды жауын-шашын технологиясын енгізу Қазақстан үшін жаңа тәжірибе болып саналады. Елде алғаш рет өңірлік деңгейде мұндай инновациялық климаттық технологияларды сынақтан өткізу жұмыстары қолға алынып отыр. Бұл өз кезегінде су ресурстарын үнемдеуге, құрғақшылықтың әсерін азайтуға және егін шаруашылығын қолдауға бағытталған стратегиялық қадам ретінде бағалануда.

Жобаның негізгі міндеттерінің бірі – су қоймаларының толтырылу деңгейін арттыру және табиғи су айналымын тұрақтандыру. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыруға және фермерлердің тәуекелдерін төмендетуге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе Түркістан облысы сияқты климаттық жағдайы қуаң өңірлер үшін ерекше маңызды.

Жобаны іске қосу рәсіміне жауапты сала мамандары, ғылыми-зерттеу орталықтарының өкілдері және жергілікті атқарушы органдар қатысты. Олар жобаның экологиялық қауіпсіздігі, тиімділігі және ұзақ мерзімді перспективада экономикалық пайда әкелу мүмкіндіктерін атап өтті. Жоба аясында заманауи метеорологиялық бақылау жүйелері енгізіліп, ауа райын болжау және талдау жұмыстары жетілдірілуде. Арнайы датчиктер мен цифрлық мониторинг жүйелері арқылы атмосфералық өзгерістер тұрақты бақылауда болады.

Болашақта бұл технологияны кеңейту арқылы өңірдегі су тапшылығы мәселесін азайту, ауыл шаруашылығы өндірісін тұрақтандыру және экологиялық тепе-теңдікті сақтау көзделіп отыр. Сонымен қатар жобаның нәтижелері оң бағаланса, оны еліміздің басқа да құрғақ климатты аймақтарына енгізу мүмкіндігі қарастырылуда.

Жалпы алғанда, Түркістанда іске қосылған жауын-шашынды жасанды түрде көбейту жобасы – инновациялық технологияларды экология және ауыл шаруашылығы саласына енгізудің жаңа кезеңі болып табылады. Бұл бастама өңірдің су ресурстарын тиімді басқаруға және агроөнеркәсіптік кешеннің дамуына серпін беретін маңызды қадам ретінде бағалануда.

Технология Түркістан облысындағы жалпы көлемі 911 мың гектардан асатын егістік жерлерге әсер ететін құрғақшылық пен су тапшылығының салдарын азайтуға арналған. Жоба 1980-жылдардың соңынан бері ауа райын модификациялау және жауын-шашынды жасанды түрде көбейту саласында көпжылдық тәжірибесі бар БАӘ Ұлттық метеорология орталығымен халықаралық ынтымақтастық аясында жүзеге асырылып жатыр.

Салтанатты рәсімге ҚР Премьер-министрінің орынбасары — жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев, БҰҰ Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымының президенті, БАӘ Ұлттық метеорология орталығының бас директоры Абдулла Ахмед Әл-Мандус, БАӘ-нің Қазақстандағы елшісі Мұхаммад Саид Мұхаммад Әл-Арики, сондай-ақ Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысты.

«Қазақстан климаттық орнықтылықтың жаңа жүйесін қалыптастыруға бағытталған практикалық қадам жасауда. Өңірде алғаш рет жауын-шашынды жасанды түрде көбейту технологиялары саласында ауқымды жоба іске қосылып жатыр. Біз үшін бұл — ғылымға, халықаралық серіктестікке және цифрлық технологияларға негізделген заманауи климаттық инфрақұрылымды қалыптастырудың бастауы. Жоба әлемдік жетекші сарапшылармен бірлесе жүзеге асырылуда және технологиялар трансфері мен қазақстандық мамандарды даярлаудың негізін қалайды», деп атап өтті премьер-министрдің орынбасары — жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев.

Халықаралық бағалауларға сәйкес, жасанды жаңбыр шақыру технологиялары табиғи деңгеймен салыстырғанда жауын-шашын көлемін 10-20%-ға дейін арттыра алады. Мұндай технологиялар Қытай, АҚШ, БАӘ, Франция және Сауд Арабиясында белсенді түрде қолданылып келеді.

Жоба суға сұранысы жоғары аудандарда, ең алдымен ауыл шаруашылығы аумақтарында жергілікті деңгейде жүзеге асырылады. Жұмыс жүргізілетін аймақтарды таңдау метеорологиялық қызмет мамандары мен профильдік мемлекеттік органдардың қатысуымен ауа райы жағдайын, экологиялық ахуалды және суға қажеттілікті ескере отырып жүргізіледі. Технологияның әсер ету аумағы жергілікті сипатқа ие және радиусы 5 шақырымнан аспайды, сондай-ақ ауқымды ауа райы құбылыстарын қалыптастырумен байланысты емес. Жұмыстарды жүргізу үшін халықаралық тәжірибеде қолданылатын тұз негізіндегі реагенттер пайдаланылады. Жобаны іске асыру ауыл шаруашылығы аумақтарын сумен қамтамасыз ету тиімділігін арттыруға, құрғақшылықтан келетін шығынды азайтуға және өнімділіктің өсуін қолдауға мүмкіндік береді деп күтілуде. Әлеуетті экономикалық тиімділік жылына 35 млрд теңгеге дейін бағаланады. Ынтымақтастық аясында БАӘ Ұлттық метеорология орталығының мамандары Түркістан облысының мамандарын ауа райын модификациялау технологияларына оқытуды жүргізуде. Олардың қатарында метеорологтар, ұшқыштар, инженерлер және салалық мамандар бар. Сонымен қатар технологияны Қазақстанның басқа өңірлерінде кеңейту мүмкіндігі қарастырылып, отандық климаттық технологияларды қалыптастырудың іргелі негізі қалануда.

Айта өтейік, жобаны іске асыруға Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, Су ресурстары және ирригация министрлігі, Сыртқы істер министрлігі, Мәдениет және ақпарат министрлігі, Қорғаныс министрлігі, Ауыл шаруашылығы министрлігі, Көлік министрлігі, Қаржы министрлігі, Экология және табиғи ресурстар министрлігі, Энергетика министрлігі, Төтенше жағдайлар министрлігі, Түркістан облысының әкімдігі, Азаматтық авиация комитеті, Казаэронавигация және «Қазгидромет» қатысуда.