Соңғы жылдары облыста өндірісті дамытуға, жергілікті кәсіпкерлердің мүмкіндігін кеңейтуге және дайын өнім шығаруға бағытталған жұмыстар күшейіп келеді. Соның ішінде жиһаз өнеркәсібі өңірдің өңдеу секторындағы қарқынды дамып келе жатқан бағыттардың біріне айналды. Түркістан қаласы рухани-мәдени орталық ретіндегі мәртебесімен қатар, өндіріс пен кәсіпкерлік шоғырланған маңызды экономикалық орталық ретінде де қалыптасып келеді. Бұл үрдіс жаңа кәсіпорындардың ашылуынан, инвестиция көлемінің өсуінен және жергілікті өнімнің басқа өңірлер мен сыртқы нарықтарға шығуынан байқалады.
Жиһаз өндірісінің Түркістан облысы үшін маңызын соңғы статистикалық көрсеткіштер де айқын көрсетеді. 2025 жылы Қазақстандағы жиһаз өндірісіне салынған инвестиция көлемі 6,9 млрд теңгеден асса, оның 4,8 млрд теңгесі Түркістан облысына тиесілі болды. Яғни республика бойынша жиһаз өндірісіне бағытталған инвестицияның шамамен 70 пайызы осы өңірге шоғырланған. Бұл көрсеткіш Түркістанның жиһаз өнеркәсібіндегі инвестициялық белсенділігі жоғары аймақтардың біріне айналғанын аңғартады.
Жалпы Қазақстанның жиһаз нарығында да оң өзгеріс бар. 2025 жылы елдегі жиһаз өнімдерін ішкі тұтыну көлемі 670 млн долларға жетіп, бір жыл ішінде шамамен 3 пайызға өсті. Отандық өндірушілер ішкі нарықтың 37,8 пайызын қамтамасыз етті. Бұл жиһаз саласында жергілікті өндірістің үлесін арттыруға мүмкіндік бар екенін көрсетеді. Қазақстандық жиһаз экспортының көлемі де айтарлықтай өсіп, шетелге сатылым 4,7 есеге артып, 72,2 млн долларға жеткен. Мұндай үрдіс Түркістан кәсіпорындары үшін де жаңа нарықтарға шығуға мүмкіндік қалыптастырады.
Өңірдегі нақты өндіріс орындарының көрсеткіштері саланың әлеуетін одан әрі айқындай түседі. Түркістан қаласындағы «Идеал Туркестан» кәсіпорны жылына 200 мың дана дайын жиһаз шығаруға қауқарлы. Кәсіпорын 3 гектар аумақта орналасқан және 100 адамды тұрақты жұмыспен қамтып отыр. Оның жылдық қаржылық айналымы 1,8 млрд теңгені құрайды. Мұндай өндіріс көлемі кәсіпорынның ішкі нарықтағы сұранысты қамтамасыз етумен қатар, өнім түрлерін көбейтуге және өткізу географиясын кеңейтуге мүмкіндік береді.
Қаладағы тағы бір өндіріс орны – «LIDER GROUP». Кәсіпорын жылына 80 мың дана жиһаз өнімін шығарады. Өндірістік аумағы 0,55 гектарды құрайтын кәсіпорында 60-70 азамат еңбек етеді. Компанияның қаржылық айналымы 1,55 млрд теңгеге жетеді. Бұл бір ғана өндіріс орнының өзінде ондаған адамды тұрақты жұмыспен қамтып, жергілікті экономикаға қомақты қаржы айналымын қалыптастыруға болатынын көрсетеді.
«ASIA BREND» кәсіпорны да Түркістандағы жиһаз өндірісінің ауқымын кеңейтіп отырған кәсіпорындардың қатарында. 1,5 гектар өндірістік аумақта орналасқан компания жылына 22 мың дана жиһаз шығарады. Мұнда 150-ге жуық адам тұрақты еңбек етеді, ал жылдық қаржылық айналымы 1,1 млрд теңгені құрайды. Үш кәсіпорынның көрсеткіштерін бірге қарастырсақ, олардың жылдық өндірістік қуаты 302 мың дана жиһазға жетеді және 300-ден астам адам тұрақты жұмыспен қамтылған.
Жиһаз өндірісінің дамуы Түркістан қаласымен ғана шектелмейді. Облыстың басқа аудандарында да осы бағыттағы шағын және орта өндірістер қалыптасып келеді. Мысалы, Сауран ауданындағы жиһаз цехтарының бірі жылына 500-ден астам үй жиһазын өндіруге мүмкіндік береді. Өнімдердің Орал, Ақтөбе, Қызылорда және Түркістан қалаларына жөнелтілуі аудан кәсіпкерлерінің өнім өткізу нарығын өңір шеңберінен тыс кеңейтіп отырғанын көрсетеді.
Бұл саланың дамуына өңірдегі өндірістік инфрақұрылымның кеңеюі де әсер етуде. Түркістан облысында индустриялық аймақтар, арнайы экономикалық алаңдар және шағын өндірістік парктер арқылы кәсіпкерлерге дайын өндірістік орта қалыптастыру жұмыстары жүргізілуде. Мұндай алаңдардың болуы кәсіпкерлерге жер, ғимарат және инженерлік инфрақұрылым мәселелерін бір жүйеде шешуге мүмкіндік береді. Өндірісті жаңадан бастаған бизнес үшін бұл уақыт пен шығынды азайтатын маңызды фактор.
Жиһаз өнеркәсібінің дамуы басқа салаларға да мультипликативтік әсер береді. Кәсіпорындар үшін ағаш материалдары, металл бөлшектер, шыны, пластик, бояу, қаптама және фурнитура қажет. Демек, жиһаз өндірісінің өсуі осы тауарларды жеткізетін шағын кәсіпорындардың да дамуына жол ашады. Сонымен бірге дизайнер, технолог, құрастырушы, оператор, логист және сауда мамандарына деген сұраныс артады. Нәтижесінде бір өндіріс орнының айналасында бірнеше қосалқы қызмет түрі қалыптасады.
Мемлекеттік қолдау да жиһаз өндірісін кеңейтуге мүмкіндік беретін маңызды құралдардың бірі. Кәсіпкерлерге өндірістік алаңдар ұсыну, инфрақұрылым тарту, инвестициялық жобаларды сүйемелдеу және жеңілдетілген қаржыландыру тетіктері өндірістің технологиялық базасын жаңартуға жағдай жасайды. Әсіресе заманауи станоктар мен автоматтандырылған желілерді енгізу өнім сапасын арттырып, еңбек өнімділігін көтеруге мүмкіндік береді.
Жиһаз саласының экспорттық әлеуеті де ерекше назар аударуға тұрарлық. Қазақстандық жиһаздың шетелдік нарықтағы сатылымының бірнеше есеге өсуі жергілікті өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік бар екенін көрсетті. Түркістан кәсіпорындары үшін көршілес Орталық Азия елдерінің нарықтары перспективалы бағыттардың бірі бола алады. Өнімнің сапасын халықаралық талаптарға сәйкестендіріп, дизайн мен ассортиментті нарық сұранысына бейімдеу экспорт көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді.
Жиһаз өндірісінің қарқынды дамуы Түркістан қаласының жалпы экономикалық өсімімен де сабақтас. 2025 жылы қаладағы жалпы өңірлік өнім көлемі 526,3 млрд теңгеге жетіп, бір жылда 16,3 пайызға артты. Өнеркәсіп өндірісі 45,9 млрд теңгені құраса, оның ішінде өңдеу өнеркәсібінің көлемі 29 млрд теңгеге жетті. Сол жылы қала экономикасына негізгі капиталға 502,7 млрд теңге инвестиция тартылды. Бұл көрсеткіштер Түркістанда өндіріс пен инвестицияның қатар дамып келе жатқанын көрсетеді.
Алдағы уақытта жиһаз өнеркәсібі үшін басты міндеттердің бірі – өндіріс көлемін арттырумен қатар, қосылған құны жоғары өнім түрлерін көбейту. Жай ғана дайын жиһаз шығарудан бөлек, отандық шикізат пен компоненттерді пайдалану, жаңа дизайн үлгілерін енгізу, цифрлық жобалау технологияларын қолдану және экспортқа бейімделген өнім шығару кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін күшейтеді.
Жалпы өңірдегі жиһаз өндірісі жеке кәсіпорындардың жетістігімен ғана шектелмейтін, өңір экономикасының жаңа өндірістік бағытына айналып келеді. Жоғары инвестициялық белсенділік, жұмыс орындарының көбеюі, өндірістік қуаттардың ұлғаюы және экспорттық мүмкіндіктердің кеңеюі саланың болашағы бар екенін көрсетеді. Егер өндіріс орындарын технологиялық жаңғырту, кәсіпкерлерді қолдау және жергілікті өндіріс тізбегін қалыптастыру жұмыстары жүйелі түрде жалғасса, Түркістан облысы Қазақстандағы жиһаз өндірісінің жетекші орталықтарының бірі ретіндегі позициясын одан әрі нығайта алады.
Leave a reply
