Түркістан облысында өндірісті аумақтық тұрғыдан дамытуға бағытталған жұмыстар жаңа кезеңге өтіп отыр. Бұған дейін кәсіпкерлік негізінен сауда мен қызмет көрсету салаларында белсенді болса, қазір өңірде нақты өнім шығаратын шағын және орта өндірістердің саны артып келеді. Осы өзгерістің маңызды тетіктерінің бірі – аудандар мен қалаларда өндірістік парктердің құрылуы. Дайын ғимараттар мен инженерлік инфрақұрылым кәсіпкерлерге өндірісті қысқа мерзімде бастауға мүмкіндік беріп, елді мекендердің өзінде жаңа экономикалық белсенділік орталықтарын қалыптастыруда.
Қазіргі таңда облыста 29 шағын өндірістік парк құрылып, олардың аумағында 275 өндірістік ғимараттың құрылысы басталған. Оның 150-і пайдалануға берілген. Жалпы осы алаңдарда құны 226,9 млрд теңгені құрайтын 269 инвестициялық жобадан тұратын пул қалыптастырылып, оның 98 жобасы іске қосылды. Бұл көрсеткіш өндірістік парктердің тек инфрақұрылымдық жоба емес, нақты кәсіпорындар мен жаңа жұмыс орындарын қалыптастыратын экономикалық құралға айналып келе жатқанын көрсетеді.
Өндірістік парктердің басты артықшылығы – кәсіпкерлер үшін өндірісті орналастыру мәселесін жеңілдетуі. Жаңа кәсіпорын ашқысы келген бизнес иесіне жер телімін іздеу, ғимарат салу, электр қуатына немесе басқа инженерлік желілерге қосылу секілді мәселелер көп уақыт пен қаржыны талап етеді. Ал дайын өндірістік ғимараттың болуы бұл процесті айтарлықтай жеделдетеді. Мұндай тәсіл әсіресе қаржылық мүмкіндігі шектеулі шағын кәсіпкерлер үшін маңызды.
Парктердің тағы бір ерекшелігі – олардың әр ауданның экономикалық ерекшелігіне қарай мамандануы. Мысалы, Шаға өндірістік паркінде жиһаз, сэндвич-панель және металл бұйымдарын шығаратын кәсіпорындар жұмысын бастаған. Сауран ауданында жиһаз өндірісімен қатар құрылыс материалдары мен металл өңдеу бағыттары дамып келеді. Бұл өндірістердің бір жерде шоғырлануы кәсіпкерлер арасында кооперациялық байланыстар қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бір кәсіпорынның өнімі екінші өндіріс үшін шикізат немесе дайын компонент ретінде пайдаланылуы мүмкін.
Шардара ауданындағы өндірістік жобалар да жергілікті нарықтың сұранысына бейімделіп келеді. Мұнда модульді және капсулалы үйлер, термопанельдер, қасбеттік және декоративтік материалдар шығаратын цехтар іске қосылған. Құрылыс индустриясына қажетті өнімдердің жергілікті жерде өндірілуі логистикалық шығындарды қысқартуға және ішкі нарықтағы ұсынысты көбейтуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындардың көбеюі тұрғын үй және инфрақұрылымдық жобалардың дамуына жанама түрде қолдау көрсетеді.
Отырар ауданындағы жобалардың бағыттары да әртараптандырылған. Мұнда темір бұйымдары, құрама жем, жемістерді сублимациялық әдіспен кептіру және құрылыс материалдарын өндіретін кәсіпорындар жұмысын бастады. Әсіресе ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу жобаларының пайда болуы маңызды. Жемісті тек жаңа күйінде сатумен шектелмей, оны заманауи технология арқылы ұзақ сақталатын өнімге айналдыру шаруалар үшін қосымша нарық қалыптастырады. Бұл ауыл шаруашылығы мен өңдеу өнеркәсібі арасындағы байланысты күшейтеді.
Төлеби ауданында полиэтилен өнімдері, пластик есік-терезелер, жиһаз және құрылыс материалдары өндірісі жолға қойылған. Қазығұртта бал шаруашылығына арналған жәшіктер, матрас және пластик ыдыстарды қайта өңдеу бағыттары дамып келеді. Ал Жетісай ауданында жиһаз, металл бұйымдары және дәнекерлеу цехтары іске қосылған. Бұл жобалардың барлығы өндірістің бір ғана бағытқа тәуелді болмай, жергілікті сұранысқа қарай әртүрлі салаларда қалыптасып келе жатқанын көрсетеді.
Созақ ауданында да төрт өндірістік жоба іске қосылып, дайын ғимараттар кәсіпкерлерге берілген. Бұл тәжірибе өндірістік парктердің тиімділігін арттыру үшін ғимарат салумен қатар, оны нақты кәсіпкерлік жобамен толтырудың маңызын көрсетеді. Өйткені бос тұрған өндірістік нысан экономикалық нәтиже бермейді. Сондықтан инфрақұрылым мен инвесторды қатар тарту – негізгі міндеттердің бірі.
Өндірістік парктердің дамуы Түркістан облысының жалпы инвестициялық саясатына сәйкес келеді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша өңірдің негізгі капиталына 1,7 трлн теңге инвестиция тартылып, жоспар 121,6 пайызға орындалған. Ал 2026–2029 жылдарға жалпы құны 2,8 трлн теңгені құрайтын инвестициялық жобалар портфелі қалыптастырылған. Бұл қаражаттың едәуір бөлігін нақты өндірістерге бағыттау облыстың экономикалық құрылымын өзгертіп, шикізаттық емес секторлардың үлесін арттыруға мүмкіндік береді.
Өнеркәсіптік көрсеткіштер де өндірісті кеңейту қажеттігін көрсетеді. 2025 жылы облыста 1 596 млрд теңгенің өнеркәсіп өнімі өндіріліп, өсім 13,8 пайызды құрады. Өңдеу өнеркәсібінің үлесі 47,5 пайызға жетті. Осыған байланысты өндірістік парктерде импортты алмастыратын, жергілікті шикізатты өңдейтін және қосылған құны жоғары өнім шығаратын жобаларды көбейту маңызды.
Сонымен бірге өндірістік парктердің толық қуатта жұмыс істеуі бірқатар мәселелердің шешілуіне байланысты. Кейбір нысандарда электрмен қамту, құрылыс жұмыстарының қарқыны және жобаларды іске қосу мерзімдері бойынша қиындықтар бар. Инженерлік инфрақұрылымның уақытында дайын болмауы инвестордың жобаны іске қосу мерзімін кейінге қалдыруына әкелуі мүмкін. Сондықтан өндірістік алаңдардың құрылысын аяқтау мен коммуникацияларды жеткізу бизнес жобаларының кестесімен қатар жүргізілуі қажет.
Бұл бағытта өндірістік парктердің екінші кезеңін іске асыру да маңызды. Жаңа ғимараттар салынған кезде олардың нақты кәсіпкерлерге қажеттілігі алдын ала анықталып, болашақ өндірістің қуаты мен инженерлік сұранысы есепке алынғаны тиімді. Сонда бос нысандардың пайда болу қаупі азайып, бюджет қаражатының тиімділігі артады.
Өндірістік парктердің әлеуметтік әсері де жоғары. Әрбір іске қосылған кәсіпорын жаңа жұмыс орындарын қалыптастырып қана қоймай, жергілікті тұрғындардың кәсіби дағдыларын арттырады. Бұдан бөлек, кәсіпорындар жергілікті қызмет көрсетушілермен, тасымалдаушылармен, құрылыс компанияларымен және шикізат жеткізушілермен жұмыс істейді. Осылайша бір өндіріс орнының айналасында шағын экономикалық байланыстар жүйесі қалыптасады.
Жалпы, Түркістан облысындағы өндірістік парктер өңір экономикасын аудандық деңгейде әртараптандырудың тиімді құралдарының біріне айналып келеді. Бұрын өндірістік жобалар ірі қалаларға көбірек шоғырланса, қазір аудандардың өзінде жиһаз, құрылыс материалдары, металл өңдеу, пластик, агроөңдеу және басқа да бағыттар бойынша кәсіпорындар пайда болуда. Бұл ауылдық және аудандық жерлердегі экономикалық белсенділікті арттырып, жергілікті халыққа жаңа мүмкіндік береді.
Алдағы міндет – салынған өндірістік ғимараттарды толықтай кәсіпкерлермен қамтып, іске қосылған жобалардың өндірістік қуатын арттыру. Егер инженерлік инфрақұрылым уақытында жеткізіліп, инвестициялық жобалар белгіленген мерзімде жүзеге асса, өндірістік парктер Түркістан облысының жаңа индустриялық тіректеріне айнала алады. Мұндай алаңдардың көбеюі отандық өнім көлемін арттырып, жаңа жұмыс орындарын ашуға және өңір экономикасының тұрақты өсуіне негіз қалыптастырады.
Leave a reply
