Түркістан облысында ішкі нарықты қорғау саясаты ең алдымен жергілікті өндірісті күшейту, отандық тауарлардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру және өңірде өндірілген өнімнің тұтыну нарығындағы үлесін көбейту бағытында жүргізіліп келеді. Бұл бағыттың маңызы өңір экономикасының ауқымымен тікелей байланысты. Облыста ауыл шаруашылығы, өңдеу өнеркәсібі, құрылыс материалдары, тамақ және жеңіл өнеркәсіп, жиһаз өндірісі секілді салаларда жаңа кәсіпорындар көбейіп, жергілікті өнім түрлері кеңеюде.
Ішкі нарықты қорғау дегеніміз тек сырттан келетін тауарларды шектеу емес. Оның негізгі мақсаты – жергілікті кәсіпкерлерге тең мүмкіндік қалыптастырып, сапалы өнім өндіруге жағдай жасау. Осы тұрғыдан алғанда Түркістан облысында өндірістік инфрақұрылымды дамыту маңызды рөл атқарады. Өңірде индустриялық аймақтар мен өндірістік парктердің саны артып, кәсіпкерлерге дайын ғимараттар, инженерлік желілер және өндірісті орналастыруға қажетті жағдайлар ұсынылуда.
Өңірдің өнеркәсіптік әлеуеті соңғы жылдары айтарлықтай өсті. 2025 жылы облыста 1 596 млрд теңгенің өнеркәсіп өнімі өндіріліп, саладағы өсім 13,8 пайызды құрады. Өңдеу өнеркәсібінің үлесі 47,5 пайызға жетті. Бұл көрсеткіштер Түркістан экономикасында дайын өнім шығарудың маңызы артып келе жатқанын аңғартады. Өңдеу өнеркәсібінің үлесін одан әрі көбейту импортқа тәуелділікті төмендетудің негізгі жолдарының бірі болмақ.
Ішкі нарықты қамтамасыз етуде азық-түлік өндірісінің орны ерекше. Түркістан облысы ауыл шаруашылығы әлеуеті жоғары өңір болғандықтан, мұнда өсімдік және мал шаруашылығы өнімдерін өндіріп қана қоймай, оларды терең өңдеуге мүмкіндік бар. Ет, сүт, жеміс-жидек, көкөніс, мақта және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін дайын тауарға айналдыру арқылы қосылған құнды өңірдің өзінде қалдыруға болады. Мысалы, шаруадан алынған сүтті тек шикізат ретінде сатудың орнына оны ірімшік, айран, қаймақ немесе басқа дайын өнімге айналдыру кәсіпкердің табысын арттырып, жергілікті нарықтағы өнім көлемін көбейтеді.
Бұл тәсіл мақта саласы үшін де маңызды. Түркістан облысы мақта өсіру бойынша республикадағы негізгі өңірлердің бірі саналады. Сондықтан мақтаны тек шикізат ретінде сыртқа шығармай, оны өңдеп, жіп, мата, дайын тоқыма және жеңіл өнеркәсіп өнімдерін өндіру ішкі нарықтың дамуына қосымша серпін береді. Қосылған құны жоғары өнім шығарылған сайын жаңа жұмыс орындары ашылып, жергілікті кәсіпорындардың нарықтағы орны нығаяды.
Құрылыс материалдары өндірісін дамыту да ішкі нарықты қорғаудың маңызды бағыттарының бірі. Өңірде өндірістік парктерде сэндвич-панель, термопанель, пластик бұйымдар, полиэтилен өнімдері, металл конструкциялар және басқа құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындар іске қосылып жатыр. Бұл өнімдерді жергілікті жерде өндіру құрылыс компанияларының сырттан тауар жеткізуге тәуелділігін азайтып, тасымалдау шығынын қысқартуға мүмкіндік береді.
Жиһаз өндірісі де осы бағыттағы нақты мысалдардың бірі. Түркістан қаласында ірі жиһаз кәсіпорындары жұмыс істеп, жылына жүздеген мың дана өнім шығаруға мүмкіндік беретін өндірістік қуат қалыптастырған. Мұндай кәсіпорындардың дамуы импорттық жиһазға балама қалыптастырып қана қоймай, ағаш, металл, пластик, қаптама және фурнитура сияқты қосалқы өнімдерге сұранысты арттырады. Осы арқылы бір саланың дамуы басқа шағын өндірістердің қалыптасуына әсер етеді.
Ішкі нарықты қорғауда кәсіпкерлерге қаржылық қолдау көрсету де маңызды. Түркістан облысында шағын және орта бизнестің 215 мыңға жуық субъектісі жұмыс істейді. Бұл – жергілікті кәсіпкерлік базаның ауқымды екенін көрсетеді. Бизнестің өндірістік бағытқа ауысуы үшін жеңілдетілген қаржыландыру, кепілдік беру, пайыздық мөлшерлемені субсидиялау, лизинг және микронесиелеу секілді құралдардың қолжетімді болуы қажет.
Сонымен қатар мемлекеттік сатып алуда отандық өнім өндірушілердің мүмкіндігін кеңейту маңызды. Мектептер, ауруханалар, әлеуметтік нысандар, коммуналдық кәсіпорындар және басқа мемлекеттік мекемелер тұрақты түрде жиһаз, киім, құрылыс материалдары, азық-түлік, кеңсе тауарлары мен жабдықтарға сұраныс қалыптастырады. Егер мұндай сұраныстың бір бөлігі жергілікті кәсіпорындар есебінен қамтамасыз етілсе, өңірдегі өндірістің тұрақты нарығы қалыптасады.
Алайда ішкі нарықты қорғау сапа талабын төмендету дегенді білдірмейді. Жергілікті өнім тұтынушы үшін бағасы жағынан ғана емес, сапасы, қауіпсіздігі, дизайны және қызмет көрсету деңгейі бойынша да бәсекеге қабілетті болуы қажет. Сондықтан кәсіпорындарды технологиялық жаңғырту, еңбек өнімділігін арттыру, цифрлық технологияларды енгізу және мамандардың біліктілігін көтеру мәселесі қатар жүруі тиіс.
Бұл жерде шағын және орта бизнеске көрсетілетін консультациялық қолдаудың да маңызы бар. Кәсіпкерлерге мемлекеттік бағдарламалар, сертификаттау, стандарттау, қаржыландыру және өнімді өткізу жолдары туралы нақты ақпарат беру олардың нарыққа шығуын жеңілдетеді. Әсіресе ауылдық жерлердегі кәсіпкерлер үшін мұндай қызметтердің аудан деңгейінде қолжетімді болуы маңызды.
Өңірдің ішкі нарығын қорғаудың тағы бір бағыты – контрафактілік және сапасыз өнім айналымының алдын алу. Тұтынушыға қауіпсіз әрі сапалы тауар ұсыну үшін сауда орындарындағы өнімдердің заң талаптарына сәйкестігіне бақылау жүргізілуі қажет. Бұл ретте адал жұмыс істейтін кәсіпкерлердің мүддесін қорғау мен тұтынушы құқығын сақтау қатар қарастырылғаны дұрыс.
Өңірдің инвестициялық мүмкіндігі де жергілікті өндірісті күшейтуге жол ашады. 2025 жылы негізгі капиталға тартылған инвестиция көлемі 1,7 трлн теңгеге жетіп, жоспар 121,6 пайызға орындалды. Ал 2026–2029 жылдарға құны 2,8 трлн теңгені құрайтын 111 инвестициялық жобаның пулы қалыптастырылған. Бұл жобалардың ішінде өңдеу өнеркәсібі мен дайын өнім шығаруға бағытталған бастамалардың үлесін арттыру ішкі нарық үшін стратегиялық маңызға ие.
Жалпы, облыста ішкі нарықты қорғау бірнеше бағыттың өзара байланысы арқылы жүзеге асуы тиіс. Бір жағынан, жергілікті кәсіпкерлерге қаржылық және инфрақұрылымдық қолдау көрсетілсе, екінші жағынан, өндірілген өнімнің тұрақты өткізу нарығын қалыптастыру қажет. Ал үшінші бағыт – өнім сапасын арттырып, кәсіпорындарды технологиялық тұрғыдан жаңғырту.
Осы жұмыстар жүйелі түрде жалғасқан жағдайда Түркістан облысы тек ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіретін өңір емес, оларды терең өңдеп, дайын тауар шығаратын ірі өндірістік орталыққа айнала алады. Бұл импортқа тәуелділікті төмендетіп, отандық өнімнің үлесін арттырумен қатар, жаңа жұмыс орындарының ашылуына, салық түсімдерінің өсуіне және жергілікті экономиканың тұрақтылығына ықпал етеді. Ең бастысы – ішкі нарықта өндірілген тауар көбейген сайын өңірде қалыптасатын экономикалық құн да арта түседі.
Leave a reply
